Nơi can thiệp hỗ trợ trẻ tự kỷ, chậm nói, tăng động – giảm chú ý, hung tính …! Hotline 0963 08 55 85

CHÚNG TA ĐANG LÃNG PHÍ TIỀM NĂNG CỦA TRẺ

Nhóm các nhà tâm lý – lớp học vui vẻ

Nguyễn Thu Hà – Nguyễn Trung Hải

Hoàng Thị Hoa – Nguyễn Thị Hường

Ngay trong những trang viết đầu tiên của cuốn sách bán chạy nhất tại thị trường Mỹ hiện nay với tựa đề “Tăng cường trí thông minh của trẻ”, Glenn Doman và Janet Doman đã khẳng định “Trong mỗi đứa trẻ mới sinh đều tiềm ẩn khả năng trở thành thiên tài”. Nhận định trên là thành quả của hơn 50 năm 2 tác giả nghiên cứu tiềm năng học hỏi ở trẻ, do vậy, đây là nhận định có giá trị khoa học và thực tiễn cao.

Các nghiên cứu của 2 tác giả trên chỉ ra “việc một đứa trẻ là ai hoặc có thể trở thành người như thế nào phụ thuộc hoàn toàn vào 6 năm đầu đời của trẻ”. Đồng tình với quan niệm trên, Nguyễn Thị Nga, tác giả cuốn sách “khơi dậy tiềm năng trí tuệ của trẻ 0 – 6 tuổi” nhấn mạnh “giai đoạn từ 0 – 6 tuổi là giai đoạn quan trọng nhất trong quá trình phát triển của trẻ nhỏ”. Điều đó có nghĩa 6 năm đầu đời mang ý nghĩa quan trọng quyết định tiềm năng phát triển của một đứa trẻ bởi từ năm thứ 7 trở đi, đứa trẻ đó đã bước vào giai đoạn phát triển ổn định dựa trên nền tảng tiềm năng được khai phá từ 6 năm trước đó.

Tổng hợp kinh nghiệm thực tiễn làm việc trong lĩnh vực tâm lý lâm sàng và tổng hợp các kết quả nghiên cứu của nhiều tác giả khác nhau, chúng tôi nhận thấy sự phát triển tiềm năng của trẻ có xu hướng thoái lùi, điều đó có nghĩa với cùng một đứa trẻ thì:

- Trẻ dưới 6 tháng tuổi có tiềm năng học hỏi và nhận thức tốt hơn trẻ 1 tuổi;

- Trẻ 1 tuổi có tiềm năng học hỏi và nhận thức tốt hơn trẻ 2 tuổi;

-  Trẻ 2 tuổi có tiềm năng học hỏi và nhận thức tốt hơn trẻ 3 tuổi;

-  Trẻ 3 tuổi có tiềm năng học hỏi và nhận thức tốt hơn trẻ 4 tuổi;

-  Trẻ 4 tuổi có tiềm năng học hỏi và nhận thức tốt hơn trẻ 5 tuổi; và

-  Trẻ 5 tuổi có tiềm năng học hỏi và nhận thức tốt hơn trẻ 6 tuổi.

Kết quả trên cũng có nghĩa:

- Trẻ được khơi dậy tiềm năng từ dưới 6 tháng sẽ có khả năng phát triển hơn trẻ được khơi dậy tiềm năng khi 1 tuổi;

- Trẻ được khơi dậy tiềm năng từ 1 tuổi sẽ có khả năng phát triển hơn trẻ được khơi dậy tiềm năng khi 2 tuổi;

- Trẻ được khơi dậy tiềm năng từ 2 tuổi sẽ có khả năng phát triển hơn trẻ được khơi dậy tiềm năng khi 3 tuổi;

- Trẻ được khơi dậy tiềm năng từ 3 tuổi sẽ có khả năng phát triển hơn trẻ được khơi dậy tiềm năng khi 4 tuổi;

- Trẻ được khơi dậy tiềm năng từ 4 tuổi sẽ có khả năng phát triển hơn trẻ được khơi dậy tiềm năng khi 5 tuổi;

- Trẻ được khơi dậy tiềm năng từ 5 tuổi sẽ có khả năng phát triển hơn trẻ được khơi dậy tiềm năng khi 6 tuổi; và

- Trẻ được khơi dậy tiềm năng từ dưới 6 tuổi sẽ có khả năng phát triển hơn trẻ được khơi dậy tiềm năng sau 6 tuổi.

Do vậy, để khơi dậy tiềm năng của trẻ, chúng tôi khuyến khích các bậc cha mẹ dạy con theo những cung bậc độ tuổi dưới đây (chú ý, có nhiều bài tập được thực hiện xuyên suốt trong nhiều giai đoạn (chẳng hạn, nói chuyện cùng con có thể được áp dụng từ khi trẻ mới sinh) và cũng có những bài tập chỉ cần tập khi con trong giai đoạn đó (chẳng hạn dạy con mặc quần áo) và chúng tôi chắc chắn nhiều cha mẹ là chuyên gia trong công việc tuyệt vời này):

Dành cho trẻ từ 0 – 12 tháng tuổi: chúng ta có thể khơi dậy tiềm năng của trẻ trong giai đoạn này thông qua các trò chơi như: xúc sắc, thổi bóng, trò chơi ú òa, thổi kèn, các hoạt động tạo sự giao tiếp mắt, phát triển vận động tinh, tìm kiếm đồ vật, các hoạt động tự phục vụ như cầm cốc uống nước, các hoạt động tương tác như chi chi chành chành, cù lét, chuyền bóng, các hoạt động tăng cường sự khéo léo và cảm giác của đôi tay qua các trò chơi: câu cá, tập cầm bút, xếp vòng tròn …, cụ thể:

1. Đối với trẻ dưới 3 tháng tuổi: trong giai đoạn này, việc kích thích phát triển thính giác và thị giác cho trẻ là yếu tố quan trọng giúp trẻ tăng cường các kĩ năng khác. Người dạy có thể áp dụng các trò chơi trong thời kỳ này như: nói chuyện, cười đùa với con, cho con nghe nhạc, ú òa, nhẹ nhàng đưa một đồ vật có màu sắc (đen – trắng ) qua lại trước mắt con …

2. Với trẻ từ 3 – 4 tháng tuổi: tiếp tục củng cố các hoạt động dạy trẻ của giai đoạn trước, đồng thời có thể dạy trẻ qua các trò chơi như:  xúc sắc, cầm nắm đồ vật, nắm ngón tay, các trò chơi tạo giao tiếp mắt, tìm âm thanh (lắc xúc xắc để thu hút trẻ hướng về có âm thanh) và dạy trẻ bắt chước các âm thanh đơn giản như “a”, “ê”.

Chẳng hạn, người dạy có thể cầm xúc sắc đưa qua lại nhẹ nhàng trước mặt trẻ nhằm tạo sự chú ý giao tiếp mắt cho trẻ, đồng thời lắc nhẹ tay tạo ra tiếng động nhỏ giúp kích thích phát triển thính giác của trẻ; người dạy có thể đưa xúc sắc lại gần trẻ, lấy tay trẻ đặt vào xúc sắc để trẻ cầm, giúp trẻ có khả năng cầm nắm đồ vật.

3. Với trẻ từ 5 – 6 tháng tuổi: dạy trẻ thông qua các trò chơi như: ô tô, sách tranh, búp bê, tìm đồ vật, chơi bóng, các hoạt động tạo sự giao tiếp mắt, các hành động giúp trẻ bắt chước các âm thanh đơn giản.

Ví dụ như khi chơi bóng, người dạy tạo sự chú ý đối với trẻ và từ từ chuyền bóng cho trẻ một cách nhịp nhàng, bài tập này giúp trẻ phát triển khả năng vận động; hoặc khi hướng dẫn trẻ cách bắt chước các âm thanh đơn giản thì người dạy luôn đảm bảo trẻ đang chú ý tới bằng mắt để có thể bắt chước những âm đơn giản như: ú òa, bụp, cạc cạc,… Những bài tập này là tiền đề để trẻ bắt chước và bắt đầu tập phát âm.

4. Với trẻ từ 7 – 8 tháng tuổi: dạy trẻ thông qua cách chơi với đàn piano hình các con vật với mỗi nốt nhạc là một con vật vui vẻ, đồ chơi này giúp bé nhận thức về con số, màu sắc và âm nhạc; dạy trẻ bằng các bộ đồ chơi ô tô, các lò xo nhiều màu sắc để kích thích thị giác cho trẻ. Khi dạy, người dạy đưa lò xo đi qua đi lại trước mắt trẻ, gọi tên trẻ để giúp trẻ tập trung chú ý và làm quen với nhiều màu sắc. Việc nhận thức màu sắc sẽ giúp kích thích phát triển thị giác cho trẻ.

Với những trò chơi đoàn tàu hoặc xếp hình…, người dạy có thể làm mẫu và hướng dẫn cách chơi để trẻ chú ý và  làm theo, trò chơi này giúp trẻ tăng cường khả năng vận động tinh, khả năng phối hợp mắt- bàn tay, đồng thời giúp trẻ phát triển tư duy và nhận thức.

Ngoài ra, người dạy có thể dạy trẻ chơi trò “ bye – bye”, hôn gió, làm xấu – làm mặt tươi, tênh – tênh, tập các cử chỉ yêu thương với người trong gia đình, tập xin và có động tác cảm ơn…

5. Với trẻ từ 9 – 10 tháng tuổi: dạy trẻ bằng xe tập đi với âm nhạc thú vị, trẻ có thể ngồi để khám phá đồ chơi này. Bài tập này có tác dụng kích thích phát triển thính giác, thị giác, tăng cường kỹ năng vận động,  và khả năng giữ thăng bằng cho trẻ.

Hoặc dạy trẻ trò chơi với quả bóng mềm, người dạy cầm quả bóng giơ trước mắt trẻ để tạo sự chú ý, rồi từ từ đưa bóng sang trái và sang phải để trẻ nhìn theo và nhẹ nhàng nói với trẻ  (cần nói chậm, lặp đi, lặp lại nhiều lần): quả bóng đấy, đây là quả bóng con ạ, quả bóng màu đỏ, màu đỏ con ạ, hoặc quả bóng màu vàng đấy, màu vàng … Cách này giúp trẻ nhận thức đồ vật và màu sắc; đồng thời cùng trẻ chơi trò lăn qua, lăn lại quả bóng để giúp trẻ tăng cường khả năng tự tin và hiểu biết.

Ngoài ra, người dạy có thể khuyến khích trẻ học tập thông qua nhiều hoạt động vui chơi khác để phát triển các kĩ năng cơ bản như: tập uống nước giả vờ, chơi trò thể hiện cảm xúc: uống nước – à (đã khát), ăn – gật đầu, măm măm (khen ngon), nghe nhạc – lắc người, vỗ tay, chơi xếp hình đơn giản (chồng – xếp các khối lại với nhau)…

6. Với trẻ từ 11 – 12 tháng tuổi: có thể dạy trẻ thông qua trò chơi với xe ngựa có bánh nhằm tăng cường khả năng vận động của trẻ; dạy trẻ ngồi lên xe và đẩy đi, đẩy lại để dạy trẻ cách giữ thăng bằng. Chú ý người dạy cần sử dụng các loại xe có kèm nhiều bản nhạc nhẹ nhàng để giúp trẻ tăng cường khả năng thính giác.

Ngoài ra, người dạy có thể áp dụng mô hình trang trại để dạy trẻ (mô hình này có thể áp dụng đến khi trẻ 5 tuổi), gồm nhiều đồ chơi đẹp mắt, mô phỏng chuồng ngựa, chuồng bò, bác nông dân, xe kéo…Mô hình trang trại đồ chơi sẽ giúp kích thích khả năng vận động, khả năng tư duy và khả năng tưởng tượng của trẻ.

Cùng trong giai đoạn này, người dạy có thể sử dụng điện thoại đồ chơi để giúp trẻ tìm hiểu kỹ năng gọi điện thoại, phát triển kỹ năng vận động tinh qua các hoạt động phối hợp tay, mắt cũng như khả năng quay số.

- Dành cho trẻ từ 1 – 2 tuổi: cách dạy trẻ trong độ tuổi này là dạy nhận thức và sử dụng các bộ phận trên cơ thể như: mắt, mồm, tai, tay, chân, vỗ tay, hoan hô…; dạy trẻ cách chào, xin, ạ,…; dạy trẻ các đồ chơi giả vờ; dạy trẻ cách mở nắp hộp, xếp chồng khối, lựa chọn đồ vật,…, dạy trẻ cách lấy đồ, cất đồ (bố mẹ nên sai khiến con lấy hộ đồ, cất hộ đồ nhiều lần để dạy trẻ ý thức tự lập và biết giúp đỡ người khác); hướng dẫn trẻ cầm cốc uống nước, tự xúc ăn, mặc quần áo, đi giày, đánh răng… bằng cách làm mẫu và hướng dẫn trẻ tỉ mỉ nhằm giúp trẻ tăng cường các kỹ năng tự phục vụ; dạy trẻ biết cách dỗ dành người khác, chẳng hạn mẹ giả vờ đau và bảo con xoa hết đau cho mẹ nhằm giúp trẻ phát triển cảm giác biết quan tâm và yêu thương người khác.

- Dành cho trẻ từ 3 – 4 tuổi: Giai đoạn này người dạy cần tăng cường hơn các trò chơi cần tư duy giúp trẻ hiểu được những ý đúng – sai, bổ sung kiến thức về màu sắc, hình khối, chữ, số, gọi tên các hiện tượng tự nhiên… Các bậc cha mẹ có thể tham khảo các trò chơi, hoạt động sau:

Trò chơi xếp tháp, xếp một khối tháp hoặc một ngôi nhà bằng nhiều khối đồ chơi có nhiều hình dáng, màu sắc, kích thước khác nhau. Người dạy có thể hướng dẫn và chơi cùng trẻ. Những trò chơi này sẽ giúp trẻ phát triển vận động tinh và khả năng tư duy, tưởng tượng.

Trò chơi cát với nước, người dạy cùng trẻ cho cát và nước vào một cái thau, sau đó trộn, nhào sền sệt lại và tạo ra các hình tròn, hình khối… Quá trình nhào lặn sẽ giúp trẻ phát triển khả năng vận động thô, khả năng phối hợp của mắt – bàn tay – tư duy và khi chơi, nước với cát dính vào đầu ngón tay sẽ giúp trẻ phát triển khả năng cảm nhận.

Trò chơi cất đồ – ghi nhớ: người dạy để nhiều đồ vật vào trong 1 cái khay, ví dụ như: 1 cái muỗng, 1 cái ly, 1 món đồ chơi nhỏ, 1 cái bút chì và 1 cái lược, đồng thời yêu cầu trẻ ghi nhớ từng vật, sau đó đậy lại và hỏi trẻ nhắc lại xem nhớ được bao nhiêu. Trò chơi này giúp trẻ tăng cường khả năng quan sát và ghi nhớ

Trò chơi vỗ tay theo nhịp điệu đơn giản và dạy trẻ làm theo. Ví dụ vỗ 2 nhịp nhanh và sau đó 1 nhịp chậm, khi trẻ theo kịp thì lặp lại và phát triển ở mức độ phức tạp hơn. Cách chơi này giúp trẻ phối hợp tay nhịp nhàng, tăng cường khả năng tập trung và ghi nhớ.

Nói chuyện với trẻ qua bức hình, cùng nhau hát … nhằm giúp trẻ tăng cường vốn hiểu biết, nhận thức, tạo sự tập trung và mở rộng vốn ngôn ngữ cho trẻ.

- Dành cho trẻ từ 5 – 6 tuổi: Trong giai đoạn này người dạy cần rèn luyện cho trẻ sự tự tin và các kĩ năng xã hội như: chơi cùng bạn, lập kế hoạch và giải quyết vấn đề… Đây là những hoạt động và kỹ năng cần thiết giúp trẻ tạo dựng nền tảng, hành trang bước vào lớp 1. Các bậc cha mẹ có thể tham khảo các trò chơi, hoạt động sau:

Hướng dẫn trẻ tham gia các hoạt động đông người như: diễn trước đông người, cho trẻ sắm vai trẻ thích… để tạo dựng niềm tin cho trẻ.

Cùng trẻ chơi các trò chơi như: ô tô, cờ vua, cờ cá ngựa, cờ ô quan nhằm giúp trẻ tăng cường khả năng chú ý, phát triển tư duy, trí thông minh và khả năng chờ đợi.

Dạy trẻ các trò chơi xếp hình với nhiều trẻ khác như: xếp thành các hình khối, trò chơi giả vờ, bắt chước… nhằm giúp trẻ phát triển khả năng vận động tinh, khả năng chia sẻ, khả năng chơi cùng nhóm, khả năng học hỏi, đồng thời giúp trẻ phát triển khả năng tư duy và tưởng tượng.

Người dạy có thể chơi cùng trẻ, hướng dẫn trẻ cách chơi và tạo hứng thú cho trẻ khi chơi bằng các biện pháp thưởng – phạt trong một cuộc chơi.

Các hoạt động khơi dậy tiềm năng của trẻ như trên hoàn toàn áp dụng được khi dạy cho các trẻ có khó khăn như: chậm nói, tăng hoạt động – giảm chú ý, trẻ có dấu hiệu tự kỷ, rối nhiễu hành vi, lo hãi, trầm cảm, tic … nhằm giúp trẻ thoát khỏi khó khăn và khai phá tiềm năng bản thân. Điểm khác biệt khi dạy trẻ có những dấu hiệu khó khăn trên đó là sự phát triển thực tế của trẻ thường chậm hơn so với tuổi thực tế, do vậy, chúng tôi khuyến khích các gia đình cho con đến gặp các nhà tâm lý lâm sàng để được tư vấn cách thức dậy con phù hợp theo từng giai đoạn phát triển của trẻ.

Thực tế hiện nay, rất nhiều cha mẹ đang lãng phí khoảng thời gian quý báu của chính các con; đồng thời nhiều cha mẹ có con mắc phải các dạng khó khăn tâm lý kể trên đã làm mất khả năng giúp trẻ phát triển như bao trẻ bình thường khác chỉ với lý do mặc cảm không muốn cho ai biết tình cảnh thực tế của con mình mà không cho con đến gặp các nhà tâm lý lâm sàng để được tư vấn hỗ trợ. Lưu ý, khoảng thời gian các gia đình chần chừ chưa cho con đến gặp các nhà tâm lý lâm sàng để được hỗ trợ càng kéo dài thì khả năng hỗ trợ trẻ thoát khỏi khó khăn gặp phải càng thấp./.

Đã tắt bình luận.

Liên hệ

NHÓM CÁC NHÀ TÂM LÝ - LỚP HỌC VUI VẺ
Số 36 - Ngõ 189 - Hoàng Hoa Thám - Hà Nội
Hotline: 0975528530
Website: lophocvuive.vn
Email: lophocvuive.vn@gmail.com

Bài mới nhất

Thống kê truy cập

  • 68743Tổng lượt truy cập:
  • 36Hôm nay:
  • 68Ngày hôm qua:
  • 3214Trong một tháng:
  • 1Đang Online: