Nơi can thiệp hỗ trợ trẻ tự kỷ, chậm nói, tăng động – giảm chú ý, hung tính …! Hotline 0963 08 55 85

Can thiệp tâm lý cho trẻ chậm nói, tăng hoạt động – giảm chú ý và hung tính

VIỆN NGHIÊN CỨU ASXH VÀ PHÁT TRIỂN HÒA NHẬP

TRUNG TÂM HỖ TRỢ TĂNG CƯỜNG KỸ NĂNG SỐNG CỦA TRẺ EM

(Nhóm các nhà tâm lý – Lớp học vui vẻ)

Hoàng Thị Hoa – Nguyễn Thị Hường

Nguyễn Trung Hải – Nguyễn Thu Hà

 

Website: lophocvuive.vn
************************

 

CAN THIỆP TÂM LÝ – TRƯỜNG HỢP N.A (BÀI 1)

(trẻ chậm nói, tăng hoạt động – giảm chú ý và hung tính)
1. Cảm nhận ban đầu về N.A
Tháng 7 năm 2011, N.A được gia đình đưa đến gặp các nhà tâm lý tại cơ sở “Nhóm các nhà tâm lý – Lớp học vui vẻ” để được thăm khám và đánh giá tâm lý. Ở đây, các nhà tâm lý đã thăm khám, đánh giá tâm lý cho N.A thông qua quan sát hành vi chơi đồ chơi, tương tác với người lạ, với người thân trong gia đình, qua lời kể của gia đình và qua một số test tâm lý như DPC (P), Cars, Denver,…
Sau hơn một 1 giờ thăm khám, nhà tâm lý thu được thông tin ban đầu về N.A như sau:
- N.A là con 1, sinh thường và đủ tháng.
- Bố mẹ làm kinh doanh, ít có thời gian chăm sóc và dạy N.A.
- N.A thường ở nhà cùng với bà ngoại. Để có thời gian lo việc nội trợ, quét dọn nhà cửa, bà thường xuyên để N.A tự chơi một mình hoặc cho xem ti vi (chủ yếu là chương trình thiếu nhi), nhiều hôm, bà để N.A xem ti vi cả ngày.
- N.A thường thờ ơ, ít đáp ứng cảm xúc, giao tiếp mắt kém và thiếu chú ý, tập trung.
- N.A thường quấy khóc để đeo bám người thân, lo lắng khi ở một mình với người lạ.
- N.A chơi đồ chơi rất lộn xộn, thường đổ hết đồ chơi ra sàn, sau đó ném lung tung, chơi xong không chịu cất dọn.
- Nhiều lúc N.A có biểu hiện tăng động, hung tính như đập phá, quăng đồ chơi khi không thích, khi không làm được hoặc khi không được làm theo ý của mình.
- N.A có vốn ngôn từ vô cùng nghèo nàn, chỉ nói được “bye”, hay phát âm vô nghĩa, nhưng khá hiểu lời.
- N.A thường kéo tay người khác mỗi khi cần giúp đỡ mà không chịu nói.
- N.A chưa biết cách thực hiện các mệnh lệnh đơn giản như dựng ô tô lên …
Từ những thông tin trên nhà tâm lý chẩn đoán: N.A
- Có biểu hiện tăng động – giảm chú ý.
- Có biểu hiện hung tính.
- Chậm nói.
- Tương tác xã hội kém.
Sau khi nghe tư vấn, gia đình quyết định cho N.A đi lớp mẫu giáo bình thường và mỗi ngày có thêm 60 phút trị liệu tâm lý tại cơ sở “Nhóm các nhà tâm lý – Lớp học vui vẻ”.
2. Quá trình can thiệp
 Mục tiêu: hỗ trợ N.A
- Giảm tăng động, tăng sự tập trung chú ý.
- Giảm hung tính.
- Phát triển ngôn ngữ.
- Phát triển nhận thức, tăng cường kĩ năng tự phục vụ.
- Phát triển vận động thô và vận động tinh.
 Quá trình trị liệu:
Quá trình can thiệp trị liệu được xác định lâu dài, ổn định (gia đình đã được tư vấn hiểu rõ) và được miêu tả cụ thể qua một số buổi làm việc như sau:

Buổi làm việc thứ 1:
 Mục tiêu của buổi làm việc ban đầu: (1) hỗ trợ N.A làm quen với môi trường làm việc; (2) bước đầu hỗ trợ N.A có khả năng chia tách với người thân.
 Diễn tiến của buổi làm việc:
Lich hẹn làm việc với N.A được ấn định vào lúc 16h30 – 17h30, từ thứ 2 – thứ 7 hàng tuần. Trong buổi đầu tiên trị liệu, do đến sớm hơn lịch hẹn với nhà tâm lý, N.A được mẹ đưa trước vào phòng làm việc. Khi nhà tâm lý đến phòng theo lịch hẹn thì N.A đã đổ hết đồ chơi ra ngoài khiến căn phòng có vẻ khá lộn xộn.
Bắt đầu buổi làm việc, nhà tâm lý chưa tách N.A ra khỏi mẹ, mà sử dụng đồ chơi thu hut N.A cùng tham gia. Có mẹ ở đó, nên N.A hào hứng tham gia chơi trò chơi. Do có trao đổi từ trước, nên trong khi N.A đang chăm chú chơi thì nhà tâm lý ra hiệu để mẹ N.A từ từ đi ra ngoài nhằm tách con với mẹ, giúp con tăng cường dần dần khả năng độc lập và khả năng tương tác cùng nhà tâm lý.
Nhưng chỉ sau giây lát, do không thấy mẹ trong phòng, N.A đã khóc rất to và quyết liệt, thậm chí còn cố nôn để đe dọa người khác. Phản ứng lo hãi, khóc, mếu là phản ứng thường thấy của những trẻ thường xuyên được ở cùng người thân trong gia đình, chưa bao giờ ở một mình với người lạ bởi trẻ có cảm giác lo lắng bị bỏ rơi.
Nhiệm vụ của nhà tâm lý lúc này là cần giúp N.A trải qua cảm giác lo lắng, cảm giác bị bỏ rơi bằng cách thu hút N.A tham gia vào các hoạt động chơi hấp dẫn. Chỉ khi nào N.A vượt qua cảm giác sợ hãi này thì mới có thể tiếp thu lời nhà tâm lý hướng dẫn cách chơi đồ chơi (trẻ luôn học thông qua cách chơi với đồ chơi).
Để giúp N.A vượt qua cảm giác sợ hãi và để gia đình yên tâm khi cho N.A ở trong phòng với nhà tâm lý mà không có Mẹ ở bên, nhà tâm lý đã tư vấn gia đình những cung bậc cảm xúc mà N.A cần phải trải qua, cũng như phương pháp mà nhà tâm lý áp dụng khi làm việc cùng N.A; đồng thời, khi làm việc trực tiếp với N.A, nhà tâm lý luôn áp dụng những biện pháp nhẹ nhàng, khéo léo, nhưng kiên quyết và gợi hứng thú thu hút N.A cùng tham gia.
Trong buổi làm việc đầu tiên này, nhà tâm lý đã trao đổi và nhận được sự đồng tình của mẹ của N.A, đó là khi nhà tâm lý ra hiệu thì mẹ cháu ra khỏi phòng (với điều kiện N.A đang tập trung vào một hoạt động chơi nào đó mà không để ý đến mẹ) và khi nào N.A có biểu hiện quấy khóc quá mức, nhà tâm lý sẽ ra hiệu để mẹ N.A vào phòng trấn an N.A. Cách làm này giúp N.A làm quen dần với phòng làm việc, với nhà tâm lý.
Khi có mẹ N.A trong phòng, nhà tâm lý tổ chức các hoạt động thu hút mẹ N.A và N.A cùng tham gia, sau đó để mẹ N.A ngồi tách dần xa với N.A và khi thấy N.A đã bị thu hút vào hoạt động chơi, nhà tâm lý tiếp tục ra hiệu để mẹ N.A nhẹ nhàng rút ra khỏi phòng. Sau khi không còn hứng thú với trò chơi, N.A ngẩng đầu nhìn và không thấy mẹ đâu, N.A tiếp tục khóc đòi mẹ.

Sau 02 lần tách được mẹ trong khoảng thời gian ngắn, nhà tâm lý thỏa thuận và hướng dẫn mẹ N.A cách tách con cương quyết hơn. Được hướng dẫn của nhà tâm lý, mẹ N.A đồng ý và đã kiên quyết tách con, chấp nhận việc con khóc và ngồi chờ con ở dưới tầng 1.
Sau khi mẹ ra ngoài, N.A tiếp tục khóc, mức độ dai dẳng, quyết liệt, khóc rất to và luôn cố gắng mở cửa ra ngoài. Nhà tâm lý để N.A ngồi một chỗ, chờ đợi, tỏ vẻ lờ đi như không có điều gì xảy ra, tỏ vẻ không chú ý tới N.A và chơi trò chơi một mình. Thực tế, nhà tâm lý luôn luôn chú ý để đảm bảo an toàn cho N.A. Tất cả những việc như lờ đi, giả vờ không quan tâm và tự chơi trò chơi … của nhà tâm lý đều giúp cho N.A dần bình tĩnh lại, giảm bớt ăn vạ và hứng thú tham gia chơi trò chơi. Khi thấy N.A bình tĩnh hơn, nhà tâm lý hướng N.A đến những trò chơi khác để N.A làm quen với môi trường mới, cũng như quên đi cảm giác không có người thân ở bên cạnh, quên đi cảm giác sợ ở một mình. Cụ thể nhà tâm lý đã sử dụng trò chơi với ô tô để thu hút N.A vì N.A tỏ ra rất thích trò chơi này:

NTL: N.A ơi, Cô có một ô tô màu trắng rất đẹp này, cháu có muốn chơi cùng cô không? (Cô gọi tên nhiều lần để thu hút sự chú ý của cháu, đồng thời giơ ô tô lên ngang tầm mắt cháu để thu hút sự chú ý của cháu với trò chơi này).
N.A: Vì đây là đồ chơi mà cháu rất thích nên khi nhìn thấy ô tô, cháu mỉm cười và có ý muốn chơi cùng cô.
NTL: Cô liền đưa ô tô cho cháu và lấy một ô tô khác chơi cùng N.A. Cô hướng dẫn cách chơi ô tô cho cháu để thu hút sự chú ý cho cháu và giúp cháu hứng thú hơn với trò chơi đồng thời quên đi cảm giác sợ hãi trong buổi làm việc đầu tiên.
N.A: Cháu dần hòa nhập vào trò chơi và quên đi cảm giác sợ hãi khi tách bố mẹ. Cháu bắt đầu quan tâm tới cô và đồ chơi nhiều hơn, cháu biết bắt chước cách chơi ô tô giống như cô và xếp ô tô thành một đoàn tàu, cho ô tô đi qua các chướng ngại vật và nhiều cách chơi phong phú khác. (Đây là những tiến bộ tích cực của cháu trong buổi làm việc đầu tiên để dần hòa nhập với “lớp học vui vẻ” và giúp cho quá trình trị liệu ngày một hiệu quả).
NTL: Thấy cháu vui vẻ và bắt chước theo, cô khen cháu “N.A giỏi lắm” để động viên tinh thần cho cháu, giúp cháu vui vẻ và tự tin hơn trong mỗi trò chơi, đồng thời những cử chỉ và lời nói của cô giúp cho mối quan hệ giữa cô và cháu ngày một gần hơn, tạo thuận lợi cho quá trình hợp tác giữa cháu và cô, giúp cho quá trình trợ giúp ngày hiệu quả nhanh chóng.

Với cách chơi đa dạng, sau khoảng 10-15 phút N.A đã làm quen với nhà tâm lý và với môi trường của phòng làm việc, khóc nhỏ dần và ngừng hẳn. Sau đó, N.A bắt đầu quan tâm tới đồ chơi và chơi ô tô theo sự hướng dẫn của nhà tâm lý.
Đến đây, bước đầu nhà tâm lý đã giúp N.A thoát ra khỏi cảm giác sợ hãi khi ở một mình trong môi trường làm việc mới với người lạ và bắt đầu một tiến trình trị liệu để giúp N.A giảm dần các khó khăn. Tuy nhiên, trong giờ thỉnh thoảng N.A còn nhớ đến mẹ và ra cửa nhưng sau đó lại thôi và tiếp tục chú ý tới trò chơi.
Những khi N.A không còn khóc mếu đòi mẹ, nhà tâm lý sử dụng đồ chơi thu hút N.A tham gia và hướng dẫn N.A hiểu được cách chơi đúng. Căn cứ sở thích của N.A và căn cứ thông tin thu được từ quá trình tiếp xúc với gia đình, nhà tâm lý biết được N.A thích chơi ô tô. Nhưng cách chơi của N.A không khoa học, đơn thuần chỉ là cầm ô tô và quay bánh xe, đây là cách chơi không đúng và làm tăng thêm những hạn chế của trẻ.
Cách chơi đơn thuần này khiến N.A nhanh chóng chán và muốn chuyển sang hoạt động chơi khác. Việc nhanh chán này là một trong những nguyên nhân khiến N.A thiếu khả năng tập trung. Do vậy, nhà tâm lý tiếp tục hướng dẫn N.A cách chơi mới với ô tô, đó là đẩy ô tô đi theo hình vòng tròn, vừa đẩy vừa nói dìn, dìn một cách hào hứng, nhằm tiếp tục thu hút sự quan tâm, chú ý của N.A. Cách làm này sẽ tăng cường khả năng tập trung, chú ý của N.A. Khi biết thêm cách chơi mới với ô tô, N.A tiếp tục tỏ ra hào hứng với cách chơi mới này. N.A vừa đẩy xe vừa có gắng phát ra âm thanh gần giống với tiếng “dìn dìn”. Khi đó, nhà tâm lý luôn cổ vũ N.A một cách vui vẻ “N.A giỏi quá, đúng rồi, N.A đẩy xe khéo thật, hoan hô N.A …”. Nhưng do có tính nhanh chán, nên N.A chỉ đẩy được 02 vòng là dừng lại, có hành động muốn vứt ô tô đi. Nhà tâm lý nhẹ nhàng giữ tay N.A và nói, “Cô với cháu chơi trò chở bạn gấu nhé”, đồng thời đặt con gấu bông lên phần chở hàng của xe ô tô và nói “dìn dìn, ô tô chở bạn gấu đi chơi thôi…”. Biện pháp này tiếp tục thu hút sự hứng thú của N.A. Cách chơi cụ thể như sau:

NTL: Thấy cháu có vẻ tâm trạng không tốt, bộ lộ hạn chế trong tính cách như hung tính (ném đồ chơi), cô liền nhẹ nhàng cầm tay cháu và nói “N.A, Cô không đồng ý như vậy đâu, cháu vất ô tô như thế thì mình sẽ không có đồ chơi để chơi nữa đâu?” (Với hành động nhẹ nhàng cầm tay cháu, NTL đã giúp cháu bình tĩnh lại và lắng nghe cô giải thích về hành vi của mình nhắm mục đích giúp cháu hiểu và xây dựng hành vi tích cực).
N.A: Cháu không nói gì mà chỉ ngồi im. (Dường như cháu đã lắng nghe những điều cô nói và suy nghĩ về hành vi của mình).
NTL: Cô để cháu ngồi im trong 3 phút nhằm mục đích giúp cháu suy nghĩ và bình tĩnh lại. Sau đó, Cô nói với cháu “Bây giờ chúng ta cùng lại tiếp tục chơi ô tô nhé, cô cùng cháu lại nhặt ô tô và cùng chơi nhé!”. Cô cầm tay nhẹ nhàng cháu và nhặt đồ chơi.
N.A: Cháu nghe theo cô và cùng cô nhặt ô tô và chơi.
NTL: Cô tiếp tục hướng dẫn cháu cách chơi phong phú theo chủ đề, có phần logic hơn để thu hút và cuốn hút cháu vào hoạt động này, đồng thơi giúp cháu biết quý trọng đồ chơi. Cách chơi “Bây giờ cô sẽ cho bạn gấu ngồi lên ô tô và cho bạn đi chơi công viên nhé!, Cháu muốn cho bạn nào lên xe đi chơi cùng không?” Với cách chơi phong phú đã thu hút sự chú ý của cháu, cô liền gợi mở để cháu cùng tham gia vào trò chơi.
N.A: Cháu vui vẻ và tham gia trò chơi một cách tích cực. N.A tìm bạn và cho bạn lên xe của mình (cháu tìm thấy bạn mèo và cho bạn lên). Cháu chơi trong thời gian khá lâu và duy trì được nhiều cách chơi phong phú. Khi bị cuốn hút vào một hoạt động chơi, N.A giảm hẳn những hành vi tăng hoạt động và tăng cường được sự chú ý (đây là một tín hiệu tốt cho việc trị liệu tăng hoạt động – giảm chú ý cho N.A).

Tuy nhiên, do N.A thường vận động tay, chân rất mạnh, nhưng thiếu khả năng phối hợp tay – mắt nên cách chơi của N.A không được khéo léo và N.A thường nóng giận khi chơi trò chơi ô tô không được theo ý muốn … và N.A thiếu khả năng chờ đợi.
Như vậy, với những khó khăn của N.A, nhà tâm lý đã cố gắng hướng dẫn N.A cách chơi ôtô một cách đa dạng hơn, khoa học hơn. Khi chuẩn bị chuyển sang một trò chơi mới, nhà tâm lý hướng dẫn N.A cất ô tô vào vị trí cũ nhằm xây dựng ý thức ngăn nắp, trật tự cho N.A.
Tiếp theo, N.A chuyển sang chơi trò tung bóng. Nhà tâm lý cầm quả bóng, giơ lên cao vượt khỏi tầm tay với của N.A và nhẹ nhàng đếm “1, 2, 3 … tung bóng”, và nhẹ nhàng tung bóng vào tầm tay để N.A có thể bắt được. Khi N.A cầm quả bóng trên tay, nhà tâm lý nhẹ nhàng nói “cháu tung bóng cho Cô nào” và nhẹ nhàng đếm “1, 2, 3 … tung bóng”. Ban đầu, N.A ném bóng đi, nhưng không có chủ đích. Nhà tâm lý nhặt bóng, nhẹ nhàng gọi “N.A ơi, cô tung bóng này và đếm 1,2,3 … tung bóng” và tung quả bóng vào tầm tay N.A, cụ thể:

NTL:N.A ơi, cháu nhìn này, cô có cái gì đây? (cô giơ quả bóng đỏ lên trước mặt cháu, gọi tên và thu hút sự chú ý của cháu)
N.A: Theo tiếng gọi cháu phản xạ nhìn về hướng quả bóng mặc dù không đáp lại bằng lời nói mà chỉ thể hiện qua nụ cười khi nhìn thấy cô cầm một quả bóng to.
NTL: Đây là bóng đỏ đấy, cô chuyền cho cháu nhé!1-2-3 chuyền. (Cô đẩy bóng về phía cháu).
N.A: N.A có vẻ lúng túng chưa biết đón nhận bóng và để bóng đi ra ngoài. Tuy nhiên cháu vẫn khá vui vẻ với trò chơi này, cháu cười khúc khích và đứng lên cầm lấy quả bóng.
NTL: N.A giỏi lắm. Bây giờ đến lượt cháu truyền bóng lại cho cô nhé! Bây giờ cô sẽ giơ tay và đếm 1-2-3, cháu chuyền bóng lại đây nhé! Bắt đầu 1-2-3.
N.A: Được sự hướng dẫn của cô, cháu hiểu về hoạt động này và chuyền bóng cho cô khi cô đếm 1-2-3.
NTL: Cô giơ tay ra cầm bóng. Cô bắt được bóng rồi, N.A giỏi lắm. (Cô động viên, vỗ tay hoan hô cháu để động viên tinh thần cho cháu, giúp cháu hứng thú hơn với trò chơi, đồng thời qua đó giúp cháu khắc phục được hạn chế hiện tại như tăng hoạt động, giảm chú ý).
N.A: Cháu cũng vỗ tay theo cô với niềm vui trên gương mặt.

Cũng giống như trò chơi với ô tô, N.A tỏ ra hứng thú ban đầu, nhưng cũng nhanh chán, có ý định quay sang trò chơi khác. Nhà tâm lý tiếp tục thu hút N.A vào trò chơi với quả bóng bằng cách nhẹ nhàng lăn bóng vòng quanh và gọi đầy hào hứng “N.A ơi, lăn bóng này, lăn, lăn, lăn …, N.A có muốn lăn bóng với cô không?”. N.A tiếp tục chú ý đến trò chơi lăn bóng và từ bỏ ý định chuyển sang chơi trò chơi khác, cụ thể cách chơi như sau:

NTL: Cũng với trò chơi với bóng, cô đã cùng cháu chơi với cách chơi khác. Cô cầm một quả bóng và xếp một hàng bowling thẳng hàng.
N.A: Cháu thấy cô xếp và có vẻ thấy lạ nên ngồi quan sát cô, chú ý mắt tới những quả bóng.
NTL: Cô cầm bóng ngang tầm mắt trẻ, thu hút sự chú ý của trẻ. “Cháu nhìn này. Bây giờ cô sẽ lăn bóng đến những quả bowling, cháu xem điều gì sẽ xảy ra nhé!”. Cô lăn quả bóng về phía bowling và làm đổ những quả bóng đó. Trước khi lăn bóng cô đếm 1-2-3- lăn lăn lăn (điều này giúp cháu chú ý và có sự nhịp nhàng, hướng ánh mắt tới sự di chuyển của bóng).
N.A: Khi nhìn thấy bóng của cô làm đổ các quả bóng bowling ở phía trước, cháu có vẻ ngạc nhiên, hứng thú với trò chơi.
NTL: Thấy cháu vui vẻ và muốn thực hiện trò chơi, cô xếp lại bowling thẳng hàng và nói “Cháu có muốn chơi không, cô sẽ cho cháu một quả bóng nhé”. Lúc này cả hai cô cháu cùng chơi trò chơi này, cô làm mẫu trước để cháu làm theo. Khi thấy cháu có vẻ lúng túng trong việc ném bóng, cô liền cầm tay cháu và giúp cháu hướng về quả bóng và lăn bóng đến bowling và làm cho các quả bóng này đổ.
N.A: Cháu cười và vui vẻ muốn tham gia tiếp trò chơi này. Trò chơi này giúp cháu có được sự hứng thú và biết quan sát mục tiêu.
NTL: Khi cháu làm đổ các quả bóng bowling, Cô vỗ tay hoan hô và khen cháu “ N.A giỏi lắm” Điều này khích lệ, động viên tinh thần cho cháu, giúp cháu hứng thú và tự tin hơn với hoạt động này. Cô tiếp tục gợi ý cháu lại nhặt bowling xếp thẳng hàng và tiếp tục chơi.
N.A: Cháu lại cầm bowling xếp (tuy nhiên còn chưa cẩn thận do khả năng phối hợp hai tay bị hạn chế).
NTL: Thấy cháu còn khó khăn, cô động viên cháu “N.A cố lên” để cháu bình tĩnh và từ từ thực hiện.
N.A: Sau nhiều lần làm đổ, cháu đã dựng được các bowling lên và tiếp tục lăn bóng về hướng bowling.
NTL: N.A giỏi lắm, mình tiếp tục chơi nhé (Khi này, NTL chủ động giảm trợ giúp để cháu độc lập thực hiện nhằm xây dựng ý thức tự giác cho cháu).

Như vậy, thông qua đa dạng hóa cách chơi, nhà tâm lý đã kéo dài khả năng chú ý của N.A hơn so với cách chơi thông thường của N.A và đây là cách giúp N.A tăng cường khả năng tập trung, điều hòa cảm giác, giảm bớt hung tính và tăng cường khả năng phối hợp vận động tay – chân – mắt.
Tuy nhiên, kết quả mới chỉ là bước đầu và sự hỗ trợ cần được duy trì liên tục ở những buổi làm việc sau.
Sau mỗi buổi làm việc tâm lý, nhà tâm lý luôn có những trao đổi với gia đình thông qua sổ về buổi làm việc, trong đó (1) đề cập những điểm tích cực của N.A để gia đình tiếp tục khuyến khích và dạy N.A; (2) đề cập những điểm hạn chế của N.A; và (3) trao đổi cách để gia đình hỗ trợ N.A ở nhà (còn tiếp)./.

Đã tắt bình luận.

Liên hệ

NHÓM CÁC NHÀ TÂM LÝ - LỚP HỌC VUI VẺ
Số 36 - Ngõ 189 - Hoàng Hoa Thám - Hà Nội
Hotline: 0975528530
Website: lophocvuive.vn
Email: lophocvuive.vn@gmail.com

Bài mới nhất

Thống kê truy cập

  • 68743Tổng lượt truy cập:
  • 36Hôm nay:
  • 68Ngày hôm qua:
  • 3214Trong một tháng:
  • 1Đang Online: